Khi bước vào một môi trường học thuật mới, nhiều bạn trẻ không sợ bài tập khó bằng việc mở giáo trình ra và không hiểu nổi một câu nào. Đội ngũ chúng tôi đã gặp rất nhiều trường hợp như vậy trong quá trình tư vấn cho học sinh và sinh viên. Bài viết này gom lại những kinh nghiệm thực tế chúng tôi đúc kết được qua nhiều năm đồng hành cùng người học, từ cách làm quen với từ vựng học thuật đến cách xây dựng thói quen tự học bền vững. Nếu bạn đang chuẩn bị cho một ngành học mới, hy vọng những gợi ý dưới đây sẽ giúp bạn bớt bỡ ngỡ.
Một bạn sinh viên năm nhất từng kể với chúng tôi rằng chỉ riêng việc đọc đề cương môn học đầu kỳ đã khiến bạn choáng ngợp. Rất nhiều thuật ngữ chuyên ngành xuất hiện cùng lúc. Bạn chưa có phương pháp nào để xử lý chúng một cách có hệ thống. Theo chúng tôi, đây là giai đoạn gần như ai cũng phải trải qua. Điều đáng nói là nó hoàn toàn có thể vượt qua nếu bạn có cách tiếp cận đúng.
Thuật ngữ và kỹ năng học tập: mối quan hệ hai chiều ít ai để ý
Mỗi ngành học đều có một hệ thống thuật ngữ riêng, gần như một ngôn ngữ chuyên biệt. Khi vốn từ chuyên môn còn mỏng, bạn sẽ khó theo kịp bài giảng trên lớp. Việc đọc tài liệu chuyên sâu cũng nặng nề hơn nhiều so với những bạn đã có nền tảng vững.
Kỹ năng học tập thì lại là cách bạn tổ chức việc tiếp thu lượng kiến thức đó. Nó bao gồm cách ghi chú, cách ôn tập định kỳ, cách quản lý thời gian và cả cách chọn lọc nguồn tài liệu đáng tin cậy. Hai yếu tố này bổ trợ cho nhau rất chặt. Nếu thiếu vốn thuật ngữ, kỹ năng học giỏi đến đâu cũng khó phát huy hết tác dụng. Ngược lại, có vốn từ mà không có phương pháp thì kiến thức cũng dễ rời rạc.
Chúng tôi từng đồng hành cùng một học viên chuyển từ điểm trung bình lên khá chỉ sau một học kỳ. Bí quyết của bạn ấy khá đơn giản. Mỗi buổi học, bạn kiên trì ghi lại các thuật ngữ mới. Sau đó, bạn dành một khung giờ cố định mỗi tuần để ôn lại, thay vì học dồn ngay trước kỳ thi như trước đây. Chính sự đều đặn ấy đã tạo nên khác biệt.
Ba nhóm thuật ngữ học thuật bạn sẽ gặp thường xuyên
Khi tổng hợp kho kiến thức nền tảng cho người mới bắt đầu, chúng tôi nhận thấy thuật ngữ học tập thường rơi vào ba nhóm chính. Hiểu được từng nhóm sẽ giúp bạn biết nên học chúng theo cách nào.
Nhóm đầu tiên mang tính phương pháp, chẳng hạn như tư duy phản biện, học chủ động hay ghi chú theo sơ đồ. Đây là những khái niệm giúp bạn hiểu cách học đúng nghĩa, không chỉ đơn thuần là học nội dung của môn học. Khi nắm được chúng, bạn sẽ thấy việc tiếp thu kiến thức mới bớt vất vả hơn hẳn.
Nhóm thứ hai là thuật ngữ chuyên ngành, xuất hiện dày đặc ở từng lĩnh vực như kinh tế, kỹ thuật, ngôn ngữ hay công nghệ thông tin. Với nhóm này, chúng tôi thường khuyên bạn học theo ngữ cảnh thay vì học tách rời từng từ một cách máy móc. Một khái niệm khô khan trong giáo trình sẽ dễ nhớ hơn nhiều nếu bạn đọc kèm ví dụ minh hoạ cụ thể. Bạn cũng nên thử tự đặt một câu ví dụ của riêng mình cho mỗi thuật ngữ.
Nhóm thứ ba ít người để ý nhưng ngày càng phổ biến, đó là thuật ngữ liên quan đến công nghệ giáo dục. Nhiều trường đã chuyển dần sang mô hình đào tạo trực tuyến. Những khái niệm như lớp học ảo, bài giảng số hay hệ thống quản lý học tập trở thành phần kiến thức bạn cần làm quen sớm. Như vậy, khi môn học chuyển hình thức giữa kỳ, bạn sẽ không bị bỡ ngỡ.
Ghi chú, kỹ năng nền tảng nhưng ít ai coi trọng đúng mức
Chúng tôi hay nói vui rằng ghi chú là kỹ năng bị đánh giá thấp nhất trong học tập. Rất nhiều bạn chép gần như nguyên văn lời giảng viên, nhưng khi về nhà mở vở ra đọc lại thì lại không hiểu mình đã ghi gì. Lý do nằm ở chỗ bước diễn giải lại bằng ngôn ngữ của chính mình đã bị bỏ qua. Ghi chú hiệu quả không phải là ghi nhiều, mà là ghi đúng và hiểu được điều đã ghi.
Cách chia trang ghi chú thành hai cột
Một cách chúng tôi thường gợi ý là chia trang ghi chú làm hai cột. Cột bên trái ghi thuật ngữ và định nghĩa gốc từ giảng viên hoặc giáo trình. Cột bên phải ghi cách bạn tự hiểu khái niệm đó theo lời văn riêng. Cách làm này giúp bạn vừa nhớ đúng thuật ngữ chuẩn, vừa tránh học vẹt một cách vô nghĩa. Khi ôn tập, bạn chỉ cần che cột bên phải lại để tự kiểm tra xem mình có còn nhớ không.
Việc ôn lại ghi chú trong vòng hai mươi bốn giờ sau buổi học cũng quan trọng không kém. Trí nhớ ngắn hạn phai rất nhanh nếu không được củng cố kịp thời. Chúng tôi từng áp dụng cách này khi hỗ trợ một nhóm sinh viên ôn thi cuối kỳ. Các bạn phản hồi rằng việc nhớ thuật ngữ chuyên ngành trở nên tự nhiên hơn hẳn so với lối học nhồi nhét trước đây. Điều họ thích nhất là không còn cảm giác hoảng khi mở lại đề cương.
Tự học qua tài liệu chuyên sâu, đừng chỉ trông vào giáo trình
Khó có công cụ nào thay thế được việc đọc sách nghiêm túc khi bạn muốn nắm vững thuật ngữ chuyên ngành. Đọc thêm ngoài giáo trình bắt buộc giúp bạn gặp lại thuật ngữ ở nhiều ngữ cảnh khác nhau. Nhờ vậy bạn nhớ lâu hơn và hiểu sâu hơn. Một khái niệm xuất hiện trong ba tài liệu khác nhau sẽ ở lại trong đầu bạn bền hơn nhiều so với khi chỉ đọc một lần trong sách giáo khoa.
Với những bạn đang luyện tiếng Anh học thuật, việc hiểu rõ các khái niệm và tiêu chí đánh giá cũng quan trọng không kém việc học từ vựng đơn thuần. Chúng tôi từng giải thích khá kỹ về khái niệm và cấu trúc bài thi IELTS, và nội dung này khá hữu ích cho những bạn cần làm quen với hệ thống thuật ngữ luyện thi ngoại ngữ.
Việc đọc thêm không cần quá nhiều, chỉ cần đều đặn. Chúng tôi thường khuyên các bạn dành khoảng ba mươi phút mỗi ngày cho một cuốn sách hoặc tài liệu liên quan đến ngành học. Quan trọng hơn số trang đọc được là việc bạn có chịu dừng lại tra cứu ngay khi gặp thuật ngữ chưa hiểu hay không. Một thói quen tra cứu nhỏ như vậy đôi khi tạo khác biệt lớn sau vài tháng.
Quản lý thời gian, mảnh ghép giữ cho kỹ năng học tập bền lâu
Kỹ năng học tập sẽ không trọn vẹn nếu thiếu khả năng quản lý thời gian hợp lý. Chúng tôi từng gặp nhiều bạn nắm rất chắc thuật ngữ và hiểu bài nhanh trên lớp, nhưng vẫn thi không tốt vì học dồn sát ngày thi, không còn đủ thời gian ôn tập kỹ lưỡng. Hiểu bài trên lớp là một chuyện, giữ được kiến thức đến khi thi lại là chuyện khác.
Thay vì lập lịch học theo ngày, bạn nên nghĩ theo tuần. Cách này giúp bạn hình dung rõ khối lượng công việc tổng thể và dễ điều chỉnh khi có việc phát sinh giữa tuần. Với những môn nhiều thuật ngữ mới, nên ưu tiên học sớm vì đây thường là các môn cần thời gian làm quen lâu hơn. Ngoài ra, một buổi cuối tuần dành riêng để ôn lại toàn bộ ghi chú trong tuần sẽ giúp bạn tránh được cảnh ôm đống tài liệu vào phút chót.
Chúng tôi không khuyến khích một lịch học quá cứng nhắc, bởi mỗi người có nhịp tiếp thu khác nhau. Điều cốt lõi là bạn có một khung thời gian đủ linh hoạt, vừa để học kiến thức mới, vừa để ôn lại kiến thức cũ đều đặn mỗi tuần.
Công nghệ giáo dục và lớp thuật ngữ mới đang hình thành
Ngày càng nhiều trường và trung tâm đào tạo chuyển sang mô hình học trực tuyến, hoặc kết hợp lớp học truyền thống với nền tảng số. Điều này khiến người học phải làm quen thêm với hàng loạt thuật ngữ công nghệ giáo dục. Những khái niệm như bài giảng tương tác hay lớp học không đồng bộ có thể nghe xa lạ với nhiều người, dù vài năm trước còn ít ai nhắc đến.
Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn cơ chế vận hành đằng sau các nền tảng học trực tuyến, chúng tôi đã chia sẻ khá chi tiết trong bài viết về cách hệ thống e-learning hoạt động. Nội dung này hữu ích cho cả người học lẫn người đang tìm hiểu công nghệ đào tạo hiện đại.
Chúng tôi thường cập nhật những bài viết dạng này trên trang thông tin đào tạo của chúng tôi, để bạn có thêm nguồn tham khảo khi cần tra cứu một thuật ngữ lạ. Học viên quen với công nghệ thường tiếp thu nhanh hơn khi chuyển sang học trực tuyến, vì họ không còn bỡ ngỡ với giao diện phần mềm hay các thuật ngữ kỹ thuật đi kèm.
Một vài lưu ý chúng tôi rút ra được từ thực tế
Đừng cố học thuộc toàn bộ thuật ngữ ngay từ những buổi đầu tiên. Cách làm này thường phản tác dụng, khiến bạn nhanh nản và dễ quên chỉ sau vài ngày. Hãy học theo nhu cầu thực tế của từng môn. Gặp thuật ngữ nào chưa rõ thì tra cứu ngay, rồi ghi lại theo cách hiểu của riêng mình như đã nói ở phần ghi chú. Dần dần, vốn từ sẽ tích luỹ một cách tự nhiên.
Chúng tôi cũng khuyên bạn mạnh dạn trao đổi với bạn học hoặc giảng viên khi gặp khái niệm khó hiểu. Đôi khi chỉ một câu giải thích ngắn gọn từ người đã nắm vững vấn đề cũng giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian mò mẫm một mình. Học nhóm, nếu được tổ chức có mục tiêu rõ ràng, cũng là một kênh hiệu quả để cùng làm rõ các thuật ngữ khó nhằn.
Có một trường hợp chúng tôi nhớ mãi. Một nhóm sinh viên ngành kỹ thuật từng lập hẳn một cuốn sổ tay chung, ghi lại toàn bộ thuật ngữ khó của môn học theo từng tuần. Mỗi thành viên đóng góp một vài mục, rồi cả nhóm kiểm tra chéo trước mỗi kỳ thi. Điểm trung bình của nhóm cải thiện rõ rệt. Quan trọng hơn, các bạn không còn sợ hãi mỗi khi gặp một đề cương dày đặc thuật ngữ mới.
Nhìn lại chặng đường đồng hành cùng nhiều học sinh, sinh viên xây dựng thói quen học tập, chúng tôi tin rằng thuật ngữ và kỹ năng học tập không phải rào cản. Đó chính là bàn đạp giúp bạn tiến xa hơn trong ngành mình theo đuổi. Chỉ cần kiên trì mỗi ngày, từ việc ghi chú cẩn thận, đọc thêm tài liệu chuyên sâu đến quản lý thời gian hợp lý, việc học của bạn sẽ nhẹ nhàng và hiệu quả hơn rất nhiều so với những gì bạn từng hình dung.